1. Executive Summary
Digitale opsporing is in Nederlandse strafzaken geen niche meer. Telefoons, laptops, versleutelde berichten en netwerklogs vormen in duizenden zaken de kern van het bewijs. Tegelijkertijd verschuift de opsporing naar black-box-software: commerciële binnendringtools, forensische suites en AI-systemen waarvan de interne werking, parameters en foutmarges vaak niet openbaar zijn.
Voor verdachten en hun strafrechtadvocaten ontstaat daardoor een structureel probleem: het dossier bevat digitale bevindingen die ogenschijnlijk overtuigend zijn, maar technisch nauwelijks te controleren. Dat schuurt met het recht op een eerlijk proces (art. 6 EVRM), het recht op privacy (art. 8 EVRM) en de waarborgen rond vormverzuimen in het voorbereidend onderzoek (art. 359a Sv).
Dit whitepaper beschrijft:
- Hoe digitale opsporingsmethoden in de praktijk worden ingezet
- Waar in de technische keten de grootste risico's op fouten en manipulatie zitten
- Waarom black-box-software een direct risico vormt voor equality of arms
- Hoe onafhankelijke technische audits – ondersteund door AI, maar altijd onder menselijk toezicht – deze risico's in kaart kunnen brengen
CyberSecurity AD positioneert zich als onafhankelijke forensisch IT-partij die uitsluitend voor de verdediging werkt: wij analyseren digitale opsporingsdossiers, logbestanden, telecom- en netwerkdata en leveren een technisch rapport dat de advocaat kan gebruiken voor verweren op grond van art. 359a Sv en gerelateerde EVRM-rechten.
2. Digitale Opsporing in Nederlandse Strafzaken
De afgelopen jaren is een duidelijke trend zichtbaar:
- Smartphones en laptops worden standaard forensisch uitgelezen met gespecialiseerde software (Cellebrite, UFED, GrayKey, andere suites).
- Versleutelde communicatiesystemen zoals EncroChat en Sky ECC zijn via internationale operaties gekraakt of afgetapt, waarbij de technische methode slechts beperkt wordt gedeeld met de verdediging.
- Hackbevoegdheid (art. 126nba/126zpa/126uba Sv) maakt het mogelijk dat opsporingsdiensten met commerciële binnendringsoftware heimelijk binnenkomen op systemen van verdachten.
In theorie is dit alles geworteld in strikte wettelijke kaders en toezicht. In de praktijk zien we echter in dossiers steeds terugkerende patronen:
Onvolledige Logging
Onvolledige of inconsistente logging van digitale handelingen
Onduidelijke Tooling
Onduidelijkheid over de tooling (welke versie, welke modules, welke instellingen)
Selectieve Presentatie
Een klein deel van de uitgelezen informatie belandt in het dossier, vaak zonder inzicht in de selectiecriteria
Leveranciersafhankelijkheid
Afhankelijkheid van leveranciers die broncode en kwetsbaarheidsketens niet openbaar maken
Deze combinatie maakt digitale opsporing tot een technisch complex én juridisch kwetsbaar onderdeel van het strafproces.
3. Van Digitale Handeling naar Bewijs: de Kwetsbare Keten
Elke digitale opsporingsactie kan worden teruggebracht tot een aantal stappen:
Inzet van een hulpmiddel
Forensische uitleestool, binnendringsoftware, interceptiesysteem, AI-analysemodule.
Technische handelingen
Infectie, uitlezen, decryptie, uitfilteren van data, patroonherkenning.
Dataverwerking en selectie
Filtering op keywords, tijdsperioden, contactpersonen, specifieke datasets.
Rapportage en dossieropname
Registratie in proces-verbaal of forensisch rapport: de "gevonden" chats, bestanden, logs.
Presentatie in de rechtszaal
De bevinding verschijnt als feitelijke waarheid, terwijl de interne werking van de gebruikte software vaak onzichtbaar blijft.
⚠️ Op al deze lagen kunnen fouten of manipulaties plaatsvinden:
- Technische fouten: bug in software, verkeerd ingestelde filters
- Procedurele fouten: geen integrale logging, ontbrekende chain-of-custody-informatie
- Menselijke fouten: verkeerde interpretatie van tijdstempels, IP-adressen, cryptografische details
- Bewuste manipulatie: selectieve weergave, verdoezelen van mislukte stappen
Zonder een onafhankelijke technische reconstructie is het voor de verdediging vrijwel onmogelijk om te beoordelen of de digitale bevindingen betrouwbaar zijn.
4. Black-Box Forensische Software: Wat Gaat Er Mis?
Black-box software kenmerkt zich door het feit dat:
- De broncode niet openbaar is
- Configuratiebestanden, parameters en interne modellen niet worden gedeeld
- Validatierapporten en foutmarges slechts gedeeltelijk of helemaal niet toegankelijk zijn
- Audit-trails en logging niet volledig inzichtelijk zijn voor de verdediging
In Nederlandse strafzaken zien we black-box-risico's bij:
Juridische Implicaties
Controleerbaarheid
De verdediging kan niet reconstrueren hoe de software tot haar resultaten komt.
Herhaalbaarheid
Onafhankelijke reproductie van het resultaat is vaak onmogelijk.
Equality of Arms
De verdediging staat op achterstand tegenover een combinatie van staatsmacht en commerciële leveranciers.
Art. 359a Sv
Inzet van black-box-tools zonder transparante onderbouwing kan worden aangemerkt als vormverzuim met potentieel vergaande rechtsgevolgen.
5. Vormverzuimen bij Digitale Opsporing (Art. 359a Sv)
Art. 359a Sv biedt de rechter de mogelijkheid om rechtsgevolgen te verbinden aan onherstelbare vormverzuimen in het voorbereidend onderzoek. In digitale context gaat het vaak om:
- Onwettige of disproportionele inzet van digitale opsporingsbevoegdheden
- Ontbrekende of gebrekkige logging van digitale handelingen
- Onvoldoende gedocumenteerde inzet van black-box-software
- Selectieve of onvoldoende transparante bewijsvergaring
Mogelijke Rechtsgevolgen
Cruciaal: Digitale vormverzuimen concreet maken
- Welke handeling?
- Welke bevoegdheid?
- Welke software?
- Welke documentatie ontbreekt?
- Welk nadeel ondervindt de verdachte?
Daar ligt precies het werkveld van CyberSecurity AD.
6. De Rol van Onafhankelijke Forensisch IT-Audits
CyberSecurity AD treedt op als onafhankelijke forensisch IT-partij die:
- Digitale opsporingsdossiers technisch reconstrueert
- Gebruikte tools identificeert en classificeert
- Logging, chain of custody en documentatie controleert
- Inconsistente tijdslijnen en alternatieve scenario's blootlegt
- Bevindingen vertaalt naar een juridisch bruikbaar technisch rapport
Typische Vragen in een Audit
Welke devices zijn op welk moment uitgelezen, met welke software en welke versie?
Welke datasets zijn volledig veiliggesteld, welke slechts gedeeltelijk, en wat ontbreekt?
Welke filters, zoektermen en parameters zijn toegepast bij de selectie van bewijs?
Zijn er aanwijzingen voor manipulatie, verlies of overschrijving van data?
Welke black-box-risico's zijn er en wat betekent dat voor de bewijswaarde?
7. AI-Ondersteunde Analyse: Forensic AI Lab
De hoeveelheid digitale data in strafzaken explodeert: terabytes aan telefoon-backups, netwerklogs, EncroChat-datasets, cloud-exports, etc. Handmatig lezen is niet meer realistisch. Tegelijkertijd is blind vertrouwen op nieuwe AI-systemen even gevaarlijk als blind vertrouwen op black-box-forensiek.
Een verantwoorde route: AI als assistent, niet als vervanger
Document parsing & structurering
Automatische omzetting van PV's, forensische rapporten en logbestanden naar doorzoekbare, gestandaardiseerde structuren.
Pattern-matching & anomaly detection
Detectie van gaten in tijdlijnen, inconsistenties tussen verschillende logs, verdachte IP-bewegingen.
Cross-referencing
Koppeling tussen telefoongegevens, netwerkdata en opsporingshandelingen om te zien of de chain of custody klopt.
Template-gestuurde checklisting
Automatisch doorlopen van 359a-checklists en black-box-checklists per dossier; markering van kritieke punten die menselijke experts nader beoordelen.
Het Forensic AI Lab van CyberSecurity AD is gericht op:
- Het ontwikkelen van on-premise, hoogbeveiligde AI-infrastructuur voor deze analyses
- Het trainen van modellen op synthetische of geanonimiseerde data om privacy te beschermen
- Het borgen van uitlegbaarheid en herhaalbaarheid in iedere AI-ondersteunde stap
AI wordt daarmee niet een extra black box, maar een vergrootglas waarmee menselijke experts sneller en vollediger kunnen werken.
8. Governance, Ethiek en Beveiliging
Omdat CyberSecurity AD uitsluitend voor de verdediging werkt en met uiterst gevoelige strafdossiers omgaat, zijn governance- en security-eisen streng:
Fysiek gescheiden infrastructuur
Aparte infrastructuur voor dossier-analyse
End-to-end encryptie
Versleutelde opslag en streng toegangsbeheer
Volledige logging
Logging van alle interne handelingen (zodat ook het eigen onderzoek controleerbaar is)
Strikte scheiding
Heldere scheiding tussen R&D-data en concrete dossierdata
Transparante rapportages
Transparante rapportages richting advocaat en – indien gevraagd – richting de rechtbank
Kernprincipe: Elke technische bevinding moet herleidbaar, controleerbaar en uitlegbaar zijn, óók als AI een rol heeft gespeeld in de analyse.
9. Conclusie
Digitale opsporing en black-box-forensiek veranderen de aard van strafzaken fundamenteel. Waar vroeger een getuigenverklaring of een vingerafdruk centraal stond, draait het nu om binaire dumps, logregels en algoritmische beslissingen.
Zonder onafhankelijke technische tegenkracht dreigt de balans in het strafproces te kantelen. Door systematisch te kijken naar:
- De technische keten van digitaal bewijs
- De rol en risico's van black-box-software
- De mogelijkheden van AI als transparant vergrootglas
kan CyberSecurity AD bijdragen aan een strafrechtsketen waarin digitale waarheidsvinding en fundamentele rechten van verdachten met elkaar in evenwicht worden gebracht.
Dit whitepaper is een uitnodiging tot samenwerking
- Met strafrechtadvocaten die structureel digitale tegenkracht willen organiseren
- Met onderzoekers en toezichthouders die black-box-risico's verder willen blootleggen
- Met partners en investeerders die willen helpen bij het bouwen van een veilig, uitlegbaar Forensic AI Lab in Nederland