Samenvatting
Deze technische analyse onderzoekt de verzameling en het gebruik van telecom metadata (verkeersgegevens, locatiedata, CDR's) in Nederlandse strafzaken. We analyseren de technische methoden voor dataverzameling, de vereiste wettelijke grondslagen, en identificeren vormverzuimen die kunnen leiden tot bewijsuitsluiting onder artikel 359a Sv. De analyse biedt strafrechtadvocaten de technische kennis om metadata-bewijs kritisch te beoordelen.
1. Inleiding
Telecom metadata – verkeersgegevens over communicatie – vormen steeds vaker cruciaal bewijs in Nederlandse strafzaken. Anders dan de inhoud van gesprekken, onthullen metadata wie communiceerde met wie, wanneer, waar en hoe lang. Deze ogenschijnlijk onschuldige gegevens kunnen een verbluffend gedetailleerd beeld schetsen van iemands leven, bewegingen en sociale contacten.
Het verzamelen van metadata is aan strenge wettelijke vereisten gebonden. Wanneer deze vereisten worden geschonden, kan sprake zijn van vormverzuimen die kunnen leiden tot bewijsuitsluiting onder artikel 359a Sv. Voor strafrechtadvocaten is het essentieel om de technische aspecten van metadata-verzameling te begrijpen en kritisch te kunnen beoordelen.
Wij verlenen geen juridisch advies – deze technische analyse biedt ondersteuning voor de verdediging bij het beoordelen van metadata-bewijs.
2. Types Telecom Metadata
Telecom metadata omvatten verschillende categorieën gegevens die elk specifieke technische kenmerken en forensische implicaties hebben:
2.1 Call Detail Records (CDR)
CDR’s bevatten informatie over telefoongesprekken en SMS:
- A-nummer: Nummer van de beller
- B-nummer: Nummer van de gebelde
- Starttijd: Tijdstip van verbinding
- Duur: Lengte van het gesprek
- Cell-ID: Zendmast aan begin en eind
- IMSI/IMEI: Identificatie van SIM en toestel
Forensisch relevant: CDR’s worden door providers gelogd voor facturering en kunnen patronen van communicatie en beweging onthullen.
2.2 Locatiedata (Cell Tower Data)
Locatiedata tonen de positie van een telefoon:
- Cell-ID: Unieke identificatie van zendmast
- Sector/Azimuth: Richting van de antenne
- Timing Advance: Afstand tot de mast
- Signaalsterkte: Indicatie van nabijheid
- Handover events: Wisselingen tussen masten
Forensisch relevant: Locatiedata kunnen bewegingspatronen reconstrueren, maar de nauwkeurigheid varieert sterk (50m tot 35km).
2.3 IP-verbindingsgegevens
Internetverbindingsdata omvatten:
- IP-adres: Toegewezen adres op moment van verbinding
- Sessietijden: Begin en eind van verbindingen
- Datavolume: Hoeveelheid verzonden/ontvangen data
- DHCP logs: Toewijzing van IP-adressen
- NAT logs: Vertaling van interne naar externe adressen
Forensisch relevant: IP-adressen zijn vaak dynamisch en gedeeld (CGNAT), wat identificatie compliceert.
2.4 Identificatiegegevens
Identificatiegegevens linken apparaten aan personen:
- IMSI: International Mobile Subscriber Identity (SIM)
- IMEI: International Mobile Equipment Identity (toestel)
- MSISDN: Telefoonnummer
- NAW-gegevens: Naam, adres, woonplaats abonnee
- MAC-adres: Hardware-identificatie netwerkapparatuur
Forensisch relevant: Identificatie van de gebruiker vereist vaak aanvullend bewijs (prepaid SIM, gedeelde toestellen).
3. Wettelijk Kader voor Metadata-verzameling
3.1 Artikel 126n Sv – Vorderen Gegevens
Artikel 126n Sv biedt de grondslag voor het vorderen van gegevens bij derden (waaronder telecomproviders):
- Bevel van officier van justitie
- Bij verdenking van een misdrijf
- Gegevens moeten relevant zijn voor het onderzoek
- Vordering moet specifiek zijn (geen fishing expeditions)
3.2 Artikel 126na Sv – Verkeersgegevens
Specifiek voor verkeersgegevens geldt artikel 126na Sv met aanvullende waarborgen:
- Alleen bij ernstige misdrijven (voorlopige hechtenis)
- Historische gegevens (ouder dan 1 jaar): machtiging R-C
- Proportionaliteit: ernst feit versus inbreuk privacy
- Subsidiariteit: geen minder ingrijpend alternatief
3.3 Bewaartermijnen en Europese Jurisprudentie
De Europese jurisprudentie heeft belangrijke beperkingen gesteld aan de bewaarplicht voor telecom metadata:
- Digital Rights Ireland (2014): Europese Dataretentierichtlijn ongeldig
- Tele2/Watson (2016): Algemene bewaarplicht in strijd met EU-recht
- Prokuratuur (2021): Toegang tot metadata vereist onafhankelijke toetsing
- SpaceNet (2022): Gerichte bewaring onder voorwaarden mogelijk
Voor de verdediging is het relevant om te onderzoeken of de verkregen metadata überhaupt nog bewaard mochten worden op het moment van vordering.
4. Vormverzuimen bij Metadata-verzameling
Bij technische analyse van metadata-bewijs identificeren wij regelmatig de volgende vormverzuimen:
4.1 Vorderingsgebreken
- Ontbrekende grondslag: Geen of verkeerd wetsartikel
- Te brede vordering: Niet-specifieke of open vordering
- Proportionaliteit: Te ruime periode gevorderd
- Geen R-C machtiging: Bij historische gegevens vereist
- Fishing expedition: Geen concrete verdenking
4.2 Bewaartermijn-schendingen
- Verlopen bewaartermijn: Data had vernietigd moeten zijn
- Onrechtmatige bewaring: Strijd met EU-recht
- Geen grondslag bewaring: Provider had niet mogen bewaren
- Ongedocumenteerde bewaring: Onduidelijk hoe lang en waarom
4.3 Leverings- en Verwerkingsgebreken
- Meer geleverd dan gevorderd: Provider gaat buiten vordering
- Geen authenticatie: Herkomst data niet verifieerbaar
- Ontbrekende documentatie: Geen leveringsrapport
- Chain of custody gaten: Niet traceerbaar wie toegang had
- Data-integriteit: Geen hashverificatie
4.4 Analyse- en Interpretatiefouten
- Foutieve locatieberekening: Overschatting nauwkeurigheid
- Verkeerde tijdzone: Timestamps niet correct geïnterpreteerd
- Incomplete data: Niet alle relevante records meegenomen
- Selectieve presentatie: Ontlastende data weggelaten
- Technische misinterpretatie: Begrip van metadata onjuist
5. Locatiedata: Nauwkeurigheid en Beperkingen
Cell tower locatiedata worden vaak gepresenteerd als nauwkeurig bewijs van iemands locatie. De technische realiteit is complexer:
5.1 Factoren die Nauwkeurigheid Beïnvloeden
- Celgrootte: Stedelijk (100-300m) vs. landelijk (tot 35km)
- Sectorisatie: Richtingsantennes verkleinen gebied
- Signaaloverlap: Telefoon kan verbinden met verder gelegen mast
- Netwerkbelasting: Druk netwerk dwingt andere mastverbinding
- Gebouwen en terrein: Obstakels beïnvloeden signaal
5.2 Veelvoorkomende Interpretatiefouten
- Puntlocatie: Cel-ID is een gebied, geen punt
- Beweging uit data: Handover ≠ fysieke beweging
- Afwezigheidsbewijs: Geen verbinding ≠ niet aanwezig
- Gebruikersidentificatie: Telefoon ≠ verdachte
Technische analyse moet de daadwerkelijke onzekerheidsmarge van locatiedata in kaart brengen.
6. Bewijsuitsluiting onder Artikel 359a Sv
Wanneer vormverzuimen bij metadata-verzameling worden vastgesteld, kan de rechter onder artikel 359a Sv bewijsuitsluiting of andere rechtsgevolgen toepassen:
- Bewijsuitsluiting: Metadata worden niet gebruikt als bewijs
- Strafvermindering: Bij minder ernstige schendingen
- Niet-ontvankelijkheid OM: In uitzonderlijke gevallen
De technische analyse moet aantonen dat het vormverzuim daadwerkelijk nadeel heeft veroorzaakt en dat een belangrijk voorschrift in aanzienlijke mate is geschonden.
7. Onze Analysemethode
Bij CyberSecurity AD analyseren wij telecom metadata-bewijs door:
- Vorderingsanalyse: Grondslag, specificiteit, proportionaliteit
- Bewaartermijn-verificatie: Was bewaring rechtmatig?
- Data-integriteit: Chain of custody, authenticatie
- Technische verificatie: Klopt de interpretatie van de data?
- Locatie-analyse: Daadwerkelijke nauwkeurigheid en beperkingen
- Volledigheid: Is ontlastende data meegenomen?
Onze bevindingen worden vastgelegd in een technisch rapport dat uw advocaat kan gebruiken voor verweren onder artikel 359a Sv.
Wij verlenen geen juridisch advies – neem contact op voor een gratis technisch intakegesprek.
Referenties & Bronnen
- Artikel 126n Wetboek van Strafvordering (vorderen gegevens)
- Artikel 126na Wetboek van Strafvordering (vorderen verkeersgegevens)
- Telecommunicatiewet artikel 13 (bewaarplicht)
- HvJ EU Digital Rights Ireland (C-293/12 en C-594/12)
- Artikel 359a Wetboek van Strafvordering (vormverzuimen)
- ETSI TS 102 657 - Handover Interface for Lawful Interception
Veelgestelde vragen
Wat zijn telecom metadata en verkeersgegevens?
Telecom metadata, ook wel verkeersgegevens genoemd, zijn gegevens over communicatie die geen inhoud bevatten maar wel informatie geven over wie, wanneer, waar en hoe lang communiceerde. Dit omvat: call detail records (CDR's) met gebelde nummers en gespreksduur, locatiegegevens (cell tower data), IP-adressen, tijdstippen van verbindingen, en IMSI/IMEI-nummers. Deze metadata kunnen een gedetailleerd beeld geven van iemands leven.
Hoe lang worden telecom metadata bewaard?
Na het ongeldig verklaren van de Europese Dataretentierichtlijn door het HvJ EU is de Nederlandse bewaarplicht voor telecomdata aangepast. Providers mogen verkeersgegevens alleen bewaren voor zover noodzakelijk voor bedrijfsvoering en facturering. Voor opsporingsdoeleinden gelden specifieke bewaartermijnen die per type gegeven verschillen.
Welke wettelijke grondslag is vereist voor het vorderen van metadata?
Voor het vorderen van verkeersgegevens is een bevel van de officier van justitie vereist op grond van artikel 126n/126na Sv. Bij historische gegevens (ouder dan 1 jaar) of bij bepaalde gevoelige gegevens kan een machtiging van de rechter-commissaris vereist zijn. De vordering moet specifiek zijn en de gegevens moeten relevant zijn voor het onderzoek.
Kan metadata-bewijs worden uitgesloten?
Ja. Wanneer telecom metadata zijn verkregen zonder de vereiste wettelijke grondslag, buiten de grenzen van de vordering, of met schending van bewaartermijnen, kan de rechter onder artikel 359a Sv bewijsuitsluiting of andere rechtsgevolgen toepassen. Technische analyse van de vordering, de verkregen data en de herkomst is essentieel.
Gerelateerde Analyses & Onderwerpen
Gratis Technisch Intakegesprek
Heeft u als advocaat behoefte aan onafhankelijke technische analyse van digitaal bewijsmateriaal? Neem contact op voor een gratis eerste gesprek.
Contact Opnemen