Politie-opsporing in Nederland
Politie-opsporing omvat alle activiteiten die de politie onderneemt om strafbare feiten te onderzoeken, verdachten te identificeren en bewijs te verzamelen. De opsporing is strikt gereguleerd in het Wetboek van Strafvordering (Sv) om burgerrechten te beschermen.
Het startpunt van elk opsporingsonderzoek is een redelijk vermoeden dat een strafbaar feit is gepleegd (art. 27 Sv). Zonder dat vermoeden heeft de politie geen bevoegdheid om opsporingshandelingen te verrichten.
Soorten opsporingsmethoden
De Nederlandse wetgeving onderscheidt reguliere en bijzondere opsporingsbevoegdheden (BOB). Bijzondere methoden zijn ingrijpender en vereisen extra waarborgen.
Reguliere opsporingsbevoegdheden
| Methode | Wettelijke grondslag | Toelichting |
|---|---|---|
| Staande houden | Art. 52 Sv | Identiteit vaststellen |
| Aanhouden | Art. 53-54 Sv | Op heterdaad of met bevel |
| Fouillering | Art. 56 Sv | Kleding/lichaam onderzoeken |
| Inbeslagneming | Art. 94 e.v. Sv | Voorwerpen in beslag nemen |
| Doorzoeking | Art. 96 e.v. Sv | Woning/plaats doorzoeken |
| Verhoor | Art. 29 Sv | Verdachte/getuige horen |
Bijzondere opsporingsbevoegdheden (BOB)
Titel IVa van het Wetboek van Strafvordering regelt de bijzondere opsporingsmethoden:
| Methode | Wettelijke grondslag | Toestemming |
|---|---|---|
| Stelselmatige observatie | Art. 126g Sv | OvJ |
| Infiltratie | Art. 126h Sv | OvJ + CTC |
| Pseudokoop/dienstverlening | Art. 126i/j Sv | OvJ |
| Stelselmatige inwinning | Art. 126j Sv | OvJ |
| Telecommunicatie-tap | Art. 126m Sv | R-C machtiging |
| Opnemen vertrouwelijke communicatie | Art. 126l Sv | R-C machtiging |
| Vorderen gegevens | Art. 126n/u Sv | OvJ |
| Hacken (onderzoek geautomatiseerd werk) | Art. 126nba Sv | R-C machtiging |
| Verkennend onderzoek | Art. 126gg Sv | OvJ |
OvJ = Officier van Justitie, R-C = Rechter-Commissaris, CTC = Centrale Toetsingscommissie
Wettelijke waarborgen
Elke opsporingsbevoegdheid is gebonden aan strikte voorwaarden:
1. Legaliteitsbeginsel
De politie mag alleen bevoegdheden gebruiken die expliciet in de wet zijn geregeld. Geen wettelijke basis = geen bevoegdheid.
2. Proportionaliteit
Het middel moet in verhouding staan tot het doel. Een telefoontap voor een winkeldiefstal is disproportioneel.
3. Subsidiariteit
De politie moet eerst minder ingrijpende middelen proberen. Hacken mag pas als aftappen onvoldoende resultaat oplevert.
4. Beginselen van behoorlijke procesorde
- Zuiverheid van oogmerk (geen détournement de pouvoir)
- Verbod op willekeur
- Equality of arms
- Nemo tenetur (niemand hoeft mee te werken aan eigen veroordeling)
Digitale opsporingsmethoden
Met de opkomst van cybercrime heeft de politie digitale opsporingsbevoegdheden gekregen:
Telecommunicatie-interceptie (art. 126m Sv)
- Inhoud van telefoon- en internetverkeer afluisteren
- Vereist machtiging rechter-commissaris
- Alleen bij misdrijven met voorlopige hechtenis (art. 67 Sv)
Vorderen verkeersgegevens (art. 126n Sv)
- Wie belde met wie, wanneer, waar (metadata)
- Retentieperiode beperkt na Digital Rights Ireland-arrest
- Kan door OvJ worden bevolen
Hackbevoegdheid (art. 126nba Sv)
Sinds 2019 mag de politie onder voorwaarden binnendringen in computers:
- Installeren van software
- Vastleggen van communicatie en gegevens
- Ontoegankelijk maken van gegevens (bijv. ransomware stoppen)
Vereisten:
- Machtiging rechter-commissaris
- Alleen bij zware misdrijven
- Gedetailleerde technische verslaglegging
- Team Forensische Opsporing (FO Politie) betrokken
➤ Lees meer: Politie hackt? Hackbevoegdheid en FO Politie
Veelvoorkomende fouten bij politie-opsporing
In de praktijk gaat de opsporing regelmatig mis. Dit kan leiden tot bewijsuitsluiting of niet-ontvankelijkheid van het OM:
1. Ontbreken wettelijke grondslag
De politie past een bevoegdheid toe waarvoor geen wettelijke basis bestaat, of de grondslag is onjuist toegepast.
2. Ontbreken of gebrekkige machtiging
- Geen R-C machtiging terwijl deze wel vereist was
- Machtiging te laat aangevraagd (achteraf autoriseren)
- Machtiging niet specifiek genoeg
3. Overschrijden bevoegdheid
De politie gaat verder dan de machtiging toestaat:
- Langer tappen dan toegestaan
- Meer gegevens verzamelen dan nodig
- Andere doeleinden dan waarvoor toestemming is verleend
4. Schending van procedurevoorschriften
- Proces-verbaal niet (tijdig) opgemaakt
- Inbeslaggenomen materiaal niet correct verwerkt
- Verdachte niet gewezen op zwijgrecht (Salduz)
5. Onrechtmatig verkregen bewijs
Bewijs dat door vormverzuimen is verkregen kan worden uitgesloten onder artikel 359a Sv. Dit kan leiden tot bewijsuitsluiting, strafvermindering of in ernstige gevallen niet-ontvankelijkheid van het OM.
Rol van CyberSecurity AD
Bij CyberSecurity AD analyseren wij de technische aspecten van opsporingsonderzoeken:
Wat wij doen
- Audit van digitale opsporing – Is de hackbevoegdheid correct toegepast?
- Analyse opsporingsmethoden – Welke methoden zijn gebruikt en kloppen de PV's?
- Chain of custody onderzoek – Is het digitaal bewijs integer gebleven?
- Technische contra-expertise – Second opinion op forensische rapporten
- Reconstructie – Hoe verliep het opsporingsonderzoek technisch?
Voor wie
- Advocaten die technische onderbouwing nodig hebben voor verweer
- Verdachten die inzicht willen in wat de politie heeft gedaan
- Second opinion op rapportages van NFI of digitale recherche
Bekijk onze werkwijze of neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.