Wat is illegale opsporing?
Illegale of onrechtmatige opsporing omvat alle opsporingsmethoden die worden toegepast zonder wettelijke basis, zonder de vereiste machtiging, of die de grenzen van een verleende machtiging overschrijden.
In het Nederlandse strafrecht gelden strikte regels voor opsporing. Wanneer de politie of het Openbaar Ministerie deze regels overtreedt, kan sprake zijn van een vormverzuim dat rechtsgevolgen heeft onder artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering.
Categorieën van Onrechtmatige Opsporing
1. Opsporing zonder Wettelijke Basis
Bepaalde opsporingsmethoden zijn simpelweg niet toegestaan of vereisen een expliciete wettelijke grondslag die ontbreekt:
- Hacken zonder machtiging rechter-commissaris
- Massasurveillance zonder concrete verdenking
- Gebruik van niet-goedgekeurde technologie
- Buitenlandse operaties zonder rechtshulpverzoek
2. Opsporing zonder Vereiste Machtiging
Veel opsporingsbevoegdheden vereisen voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris of officier van justitie:
- Telefoontap zonder machtiging R-C
- Binnentreden woning zonder machtiging
- Observatie zonder bevel OvJ
- Onderscheppen communicatie zonder toetsing
3. Overschrijding van Machtiging
Zelfs met een geldige machtiging kan de uitvoering onrechtmatig zijn:
- Langer tappen dan de machtiging toestaat
- Meer gegevens verzamelen dan toegestaan
- Andere personen tappen dan vermeld in machtiging
- Methoden gebruiken die niet onder de machtiging vallen
4. Schending van Processuele Waarborgen
Ook procedurele fouten kunnen leiden tot vormverzuimen:
- Geen of onvolledige verslaglegging
- Schending notificatieplicht
- Onvoldoende vastlegging van de chain of custody
- Vernietiging van materiaal zonder grond
Specifieke Onrechtmatige Methoden
Hacken zonder Machtiging
De hackbevoegdheid (art. 126nba Sv) vereist een machtiging van de rechter-commissaris. Zonder deze machtiging is toegang tot computersystemen onrechtmatig.
| Vereiste | Toelichting |
|---|---|
| Machtiging R-C | Voorafgaande toestemming rechter-commissaris |
| Ernstig misdrijf | Minimaal 8 jaar gevangenisstraf of specifieke delicten |
| Proportionaliteit | Middel in verhouding tot doel |
| Subsidiariteit | Geen minder ingrijpend alternatief |
Illegale Internettaps
Het onderscheppen van internetverkeer vereist een specifieke machtiging. Onrechtmatig kan zijn:
- Tappen zonder machtiging
- Gebruik van malware zonder toestemming
- Interceptie via buitenlandse servers zonder rechtshulp
- MITM-aanvallen zonder wettelijke basis
Onrechtmatige Gegevensvordering
Het vorderen van gegevens bij providers en bedrijven is aan regels gebonden:
- Identificerende gegevens – Kunnen bij verdenking worden gevorderd
- Verkeersgegevens – Vereisen machtiging R-C
- Inhoudelijke gegevens – Strengste eisen, machtiging R-C
Buitenlandse Operaties
Operaties die gebruik maken van buitenlandse servers of bevoegdheden:
- EncroChat-operatie (FR/NL samenwerking)
- Gebruik van buitenlandse hacktools
- Gegevensverkrijging zonder rechtshulpverzoek
Bij internationale operaties rijzen complexe vragen over rechtsmacht, toepasselijk recht en de geldigheid van buitenlands bewijs.
Artikel 359a Sv: Vormverzuimen
Artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering regelt de gevolgen van vormverzuimen in het voorbereidend onderzoek.
Mogelijke Rechtsgevolgen
- Strafvermindering – Wanneer het verzuim nadeel heeft opgeleverd dat door strafvermindering kan worden gecompenseerd
- Bewijsuitsluiting – Wanneer het bewijs door het verzuim is verkregen en uitsluiting opweegt tegen het belang van waarheidsvinding
- Niet-ontvankelijkheid OM – Bij zeer ernstige schendingen waardoor geen eerlijk proces meer mogelijk is
Factoren bij Beoordeling
De rechter weegt diverse factoren:
- Het belang dat het geschonden voorschrift dient
- De ernst van het verzuim
- Het nadeel dat door het verzuim is veroorzaakt
Voorbeelden uit de Praktijk
EncroChat
De EncroChat-operatie waarbij miljoenen berichten werden onderschept, roept vragen op over:
- De rechtmatigheid van de Frans-Nederlandse samenwerking
- Het hacken van telefoons op Nederlands grondgebied
- De bruikbaarheid van het bewijs
Cellebrite en Device Forensics
Het uitlezen van telefoons met tools als Cellebrite UFED kan onrechtmatig zijn bij:
- Ontbreken van toestemming of bevel
- Schending van geprivilegieerde informatie
- Onvolledige chain of custody
Technisch Onderzoek
Om vormverzuimen aan te tonen is vaak technisch onderzoek noodzakelijk. Wij onderzoeken:
- Dossieranalyse – Welke methoden zijn gebruikt en zijn deze gedocumenteerd?
- Forensische analyse – Sporen van hacken of malware
- Logging-audit – Zijn alle handelingen correct vastgelegd?
- Vergelijking met machtiging – Valt de uitvoering binnen de machtiging?
- Tijdlijn-reconstructie – Klopt de volgorde van gebeurtenissen?
Bronnen
- Art. 359a Sv - Vormverzuimen - Wetboek van Strafvordering
- ECLI:NL:HR:2020:1890 - Bewijsuitsluiting - Hoge Raad
- Wet Computercriminaliteit III - Overheid.nl
Hoe CyberSecurity AD kan helpen
Wat wij doen
- Technische dossieranalyse – Onderzoek naar gebruikte opsporingsmethoden
- Forensisch onderzoek – Analyseren van sporen en logfiles
- Vergelijking met machtigingen – Controleren of uitvoering binnen kaders viel
- Expert rapport – Technische onderbouwing voor 359a-verweer
Wat wij niet doen
- Juridisch advies geven
- Zelf opsporingsmethoden toepassen
- Werken voor het Openbaar Ministerie
Wij verlenen geen juridisch advies – de juridische beoordeling ligt bij uw advocaat. Wel leveren wij het technische bewijs om vormverzuimen aan te tonen.
Contact
Vermoedt u onrechtmatige opsporing in uw zaak? Technisch onderzoek kan vormverzuimen aan het licht brengen.