Wat is communicatie-interceptie?
Communicatie-interceptie omvat alle methoden waarmee opsporingsdiensten communicatie onderscheppen. Dit gaat van de klassieke telefoontap tot geavanceerde interceptie van internetverkeer en versleutelde berichten.
In Nederland gelden strikte regels voor het aftappen van communicatie. Wanneer deze regels worden geschonden, kan het verkregen bewijs onrechtmatig zijn en mogelijk worden uitgesloten.
Soorten Interceptie
Telefoontap (Art. 126m/126t Sv)
De meest voorkomende vorm van interceptie. De politie onderschept alle inkomende en uitgaande gesprekken en berichten van een telefoonnummer.
- Inhoudstap – Opname van gesprekken en berichten
- Metadata – Wie belt met wie, wanneer en waar
- SMS/MMS – Tekstberichten en multimedia
- Voicemail – Ingesproken berichten
Internettap
Onderschepping van internetverkeer, inclusief e-mail, chat en websitebezoek. Dit is technisch complexer door versleuteling (HTTPS, end-to-end encryptie).
- E-mailverkeer via providers
- Chatberichten (indien niet end-to-end versleuteld)
- Metadata van internetgedrag
IMSI-catcher / Stille SMS
Apparatuur die zich voordoet als zendmast om telefoons in de buurt te identificeren. Een stille SMS is een onzichtbaar bericht waarmee de locatie van een telefoon wordt bepaald.
IMSI-catchers en stille SMS worden steeds vaker ingezet maar zijn juridisch omstreden vanwege de impact op derden.
Metadata-analyse
Naast de inhoud van communicatie is metadata vaak even waardevol voor opsporing. Metadata omvat:
| Type | Informatie |
|---|---|
| Verkeersgegevens | Wie communiceert met wie, wanneer |
| Locatiegegevens | Celltower locaties, GPS-coördinaten |
| Apparaatgegevens | IMEI, IMSI, MAC-adres |
| Tijdstippen | Begin en einde van communicatie |
Metadata kan patronen onthullen die met inhoudelijke interceptie niet zichtbaar zijn. Dit maakt het bijzonder waardevol maar ook privacygevoelig.
Juridisch Kader
Wettelijke Basis
Het aftappen van communicatie is geregeld in het Wetboek van Strafvordering:
| Artikel | Omschrijving |
|---|---|
| Art. 126m Sv | Aftappen telecommunicatie (regulier) |
| Art. 126t Sv | Aftappen bij georganiseerde criminaliteit |
| Art. 126la Sv | Vordering verkeersgegevens |
| Art. 126n Sv | Vordering identificerende gegevens |
Vormvereisten
Bij het aftappen gelden strenge voorwaarden:
- Machtiging R-C – Voorafgaande toestemming van de rechter-commissaris
- Ernstig misdrijf – Minimaal 4 jaar gevangenisstraf (art. 67 Sv-delict)
- Dringende noodzaak – Onderzoek kan niet zonder interceptie
- Proportionaliteit – Middel in verhouding tot doel
- Subsidiariteit – Geen minder ingrijpend alternatief
- Notificatieplicht – Verdachte moet achteraf worden geïnformeerd
Tapverslagen en Bewijs
De resultaten van een telefoontap worden vastgelegd in tapverslagen. Deze bevatten:
- Transcripties van gesprekken
- Samenvattingen door rechercheurs
- Metadata-overzichten
- Audio-opnames (niet altijd in dossier)
Tapverslagen worden vaak selectief samengesteld. Niet alle gesprekken komen in het dossier. De verdediging kan om volledige opnames vragen.
Chain of Custody
Voor de bewijskracht is het essentieel dat de chain of custody (bewijsketen) intact is. Dit betekent dat van opname tot presentatie in de rechtszaal moet kunnen worden aangetoond:
- Wie heeft wanneer toegang gehad tot de data?
- Is de data ongewijzigd gebleven?
- Zijn de hashes consistent?
- Is de apparatuur correct geconfigureerd geweest?
Mogelijke Vormverzuimen
Communicatie-interceptie kan onrechtmatig zijn bij:
- Ontbreken machtiging – Tappen zonder toestemming R-C
- Overschrijding termijn – Langer tappen dan toegestaan
- Verkeerd telefoonnummer – Tappen van derden zonder grond
- Geen notificatie – Verzuim om betrokkenen te informeren
- Gebrekkige verslaglegging – Onvolledige of manipulatieve transcripties
- Geen logging – Ontbreken van audit trail
- Geprivilegieerde communicatie – Tappen van advocaat-cliënt gesprekken
Technisch Onderzoek
Een technisch expert kan de rechtmatigheid en betrouwbaarheid van interceptie onderzoeken:
- Authenticiteit – Is de opname origineel of bewerkt?
- Metadata-analyse – Kloppen tijdstippen en locaties?
- Chain of custody – Is de bewijsketen intact?
- Transcriptie-verificatie – Klopt de uitwerking met het audio?
- Systeem-audit – Zijn de tapsystemen correct geconfigureerd?
Hoe CyberSecurity AD kan helpen
Wat wij doen
- Technische analyse tapverslagen – Verificatie van transcripties en metadata
- Audio-analyse – Onderzoek naar manipulatie of bewerking
- Chain of custody audit – Beoordeling van de bewijsketen
- Rapport voor rechtbank – Technische onderbouwing voor verweer
Wat wij niet doen
- Juridisch advies geven
- Zelf communicatie aftappen
- Werken voor het Openbaar Ministerie
Wij verlenen geen juridisch advies – de juridische beoordeling ligt bij uw advocaat. Wel leveren wij het technische bewijs voor uw verweer.
Contact
Heeft u of uw cliënt te maken met tapverslagen of communicatie-interceptie in een strafzaak?